กรมการข้าวนำคณะสื่อมวลชนสัญจรศึกษาดูงาน โครงการเสริมสร้างศักยภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของศูนย์ข้าวชุมชน ณ จังหวัดปราจีนบุรี และจังหวัดฉะเชิงเทรา

วันที่ 15-16 กรกฎาคม 2568 กรมการข้าวได้จัดกิจกรรมสื่อมวลชนสัญจร ลงพื้นที่ศึกษาดูงานด้านการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีของศูนย์ข้าวชุมชนในพื้นที่จังหวัดปราจีนบุรีและจังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งเป็นการดำเนินงานของกรมการข้าวภายใต้โครงการเสริมสร้างศักยภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของศูนย์ข้าวชุมชน ณ ศูนย์ข้าวชุมชนตำบลรอบเมือง อำเภอเมืองปราจีนบุรี จังหวัดปราจีนบุรี และศูนย์ข้าวชุมชนนาข้าวบ้านหนองปรือ ตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา โดยมีเป้าหมายเพื่อเผยแพร่ผลการดำเนินงานตามโครงการเสริมสร้างศักยภาพการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของศูนย์ข้าวชุมชน และส่งเสริมให้เกษตรกรชาวนาได้เข้าถึงแหล่งผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีเพิ่มมากขึ้น

นายชัยยพล ชาวเมืองสีวสุ ประธานศูนย์ข้าวชุมชนตำบลรอบเมือง เปิดเผยว่า ศูนย์แห่งนี้จัดตั้งขึ้นเมื่อปี 2544 ปัจจุบันมีสมาชิกจำนวน 20 ราย ครอบคลุมพื้นที่เพาะปลูกข้าวกว่า 3,500 ไร่ โดยตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา กลุ่มได้พัฒนารูปแบบการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง ทั้งในด้านการจัดตั้งเป็นศูนย์ข้าวชุมชน วิสาหกิจชุมชน และห้างหุ้นส่วนจำกัด (หจก.) ชาวเมืองสีวสุ ซึ่งทั้งหมดนี้มีเป้าหมายร่วมกันในการยกระดับคุณภาพการผลิตข้าวของเกษตรกรในพื้นที่ ในส่วนพันธุ์ข้าวที่เพาะปลูก ได้แก่ กข45, กข85, กข89 ซึ่งเป็นพันธุ์ที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่และความต้องการของตลาด

โดยศูนย์ฯ ได้วางแผนการผลิตอย่างเป็นระบบ ทั้งด้านการบริหารจัดการภายใน การพัฒนาเครือข่ายความร่วมมือ และการวางแผนการตลาด เพื่อให้เกิดความต่อเนื่องของกระบวนการผลิตและการกระจายผลผลิตอย่างยั่งยืน นอกจากนี้ ศูนย์ฯ ยังให้ความสำคัญกับการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต อาทิ การใช้รถดำนา 8 แถว เพื่อกำจัดข้าววัชพืชอย่างรวดเร็ว การใช้รถหยอดข้าวแทนแรงงานคนเพื่อลดต้นทุนและเวลา การใช้โดรนทางการเกษตรช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน การใช้เครื่องอัดฟางและเครื่องสับย่อยฟางข้าวเพื่อลดการเผาตอซัง รวมถึงการนำเครื่องผสมปุ๋ยนาข้าวอัตโนมัติ และเครื่องบรรจุข้าวเปลือกมาใช้งาน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในกระบวนการตลอดห่วงโซ่การผลิต ทั้งนี้ แผนการปลูกข้าวของศูนย์ฯ จะเริ่มในช่วงปลายเดือนเมษายนถึงมิถุนายน ขึ้นอยู่กับสภาพฝนฟ้าอากาศ และจะเก็บเกี่ยวผลผลิตในช่วงปลายพฤศจิกายนถึงเดือนธันวาคมของทุกปี

ด้านนายเชิดศักดิ์ แสงศรี ประธานศูนย์ข้าวชุมชนนาข้าวบ้านหนองปรือ อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา เปิดเผยว่า ศูนย์ข้าวชุมชนแห่งนี้ก่อตั้งมาเป็นระยะเวลา 4 ปี ปัจจุบันมีสมาชิกจำนวน 21 ราย โดยได้รับการสนับสนุนจากโครงการลดต้นทุนการผลิตของกรมการข้าว ตั้งแต่ปี 2567 ส่งผลให้กลุ่มมีความเข้มแข็งด้านเทคโนโลยี โดยมีเครื่องจักรกลการเกษตรที่สำคัญ ได้แก่ เครื่องอบลดความชื้นเมล็ดพันธุ์ข้าว เครื่องคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์ข้าว โดรนสำหรับหว่านปุ๋ย  และรถไถ 1 คัน ซึ่งสามารถช่วยสนับสนุนการทำนาให้เกษตรกรทำนาได้ตามฤดูกาล โดยมีการจองคิวการใช้งานอย่างเป็นระบบ ซึ่งจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ลดความสูญเสียจากสภาพอากาศที่ไม่แน่นอน และลดการพึ่งพาแรงงานในช่วงฤดูเพาะปลูก จากเดิมที่สมาชิกกลุ่มต้องซื้อเมล็ดพันธุ์จากร้านค้าภายนอก

ปัจจุบันศูนย์สามารถผลิตเมล็ดพันธุ์คุณภาพได้ด้วยตนเอง ในปีนี้นับเป็นปีที่ 2 ที่ศูนย์ข้าวชุมชนนาข้าวบ้านหนองปรือ ได้รับการสนับสนุนจากกรมการข้าว โดยวิธีการคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ของกลุ่มเริ่มต้นจากการคัดเลือกแปลงเกษตรที่มีผลผลิตดีและได้มาตรฐาน เมื่อเก็บเกี่ยวแล้วจะนำข้าวเข้าเครื่องอบและคัดแยกสิ่งเจือปน จากนั้นส่งตรวจวิเคราะห์มาตรฐานเมล็ดพันธุ์ข้าว หากผ่านเกณฑ์ จะนำกลับมาเป็นเมล็ดพันธุ์จำหน่าย ส่วนที่เหลือจะนำมาแปรรูปเป็นข้าวสารบริโภคหรือจำหน่าย โดยมีโรงสีชุมชนรองรับ และจะขยายผลไปสู่การแปรรูปเป็นข้าวสารจำหน่ายภายใต้กลุ่ม เป็นข้าวปลอดสารเคมี ไม่ใช้ยาฆ่าแมลง และในอนาคตทางกลุ่มมีแผนพัฒนาต่อยอดด้านการตลาด ผลักดันให้เกิดการสร้างแบรนด์และบรรจุภัณฑ์ของกลุ่ม เพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์ของชุมชนให้เข้าถึงตลาดผู้บริโภคในวงกว้างมากยิ่งขึ้น

“ก่อนหน้านี้ เราใช้พัดลมในการเป่าข้าว ทำให้คัดเมล็ดพันธุ์ได้ไม่ดีนัก แต่เมื่อได้รับเครื่องคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์ข้าวก็สามารถผลิตเมล็ดพันธุ์ที่มีคุณภาพได้เทียบเท่ากับที่จำหน่ายในท้องตลาด” นายเชิดศักดิ์กล่าว

กิจกรรมนำคณะสื่อมวลชนสัญจรเพื่อศึกษาดูงานในครั้งนี้ นับเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินงานที่สอดคล้องกับนโยบายของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในการส่งเสริมให้ศูนย์ข้าวชุมชนเป็นกลไกหลักในการพัฒนาเกษตรกรรมไทย โดยเฉพาะด้านการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพ ทั้งในระดับพื้นที่และระดับประเทศ พร้อมสร้างความเชื่อมั่นแก่เกษตรกรและประชาชนทั่วไปในระบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ของศูนย์ข้าวชุมชน

วันที่ 23 กันยายน 2567 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (ศาสตราจารย์ ดร.นฤมล ภิญโญสินวัฒน์) ได้มอบหมายให้รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (นายเศรษฐเกียรติ กระจ่างวงษ์) เป็นประธานในพิธีลงนาม บันทึกข้อตกลงความร่วมมือ เรื่อง การใช้โฉนดเพื่อการเกษตรเป็นหลักประกันสินเชื่อกับสหกรณ์ที่เกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดิน เป็นสมาชิก ระหว่าง สํานักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) และสหกรณ์ในเขตปฏิรูปที่ดิน ณ ศูนย์ส่งเสริม และพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร สํานักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม อ.บางไทร จ.พระนครศรีอยุธยา

ตามที่รัฐบาลได้มีนโนบายที่ต้องการให้ประชาชนสามารถใช้ประโยชน์จากสินทรัพย์เพื่อสร้างโอกาสในการมีอาชีพ รายได้ และความมั่นคงในชีวิต โดยการยกระดับเอกสารสิทธิที่ดินจากหนังสืออนุญาตให้เข้าทําประโยชน์ในเขตปฏิรูปที่ดินหรือ ส.ป.ก. 4-01 เป็นโฉนดเพื่อการเกษตร พร้อมขยายสิทธิการใช้ประโยชน์ให้เป็นที่ยอมรับเพื่อเพิ่มมูลค่าและใช้ค้ําประกันสินเชื่อกับสถาบันการเงินได้อย่างกว้างขวางมากขึ้น ส.ป.ก. จึงได้ร่วมมือกับกรมส่งเสริมสหกรณ์ยกร่างต้นแบบบันทึกข้อตกลง พร้อมประชาสัมพันธ์เชิญชวนสหกรณ์ที่มีเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดินเป็นสมาชิกมาร่วมลงนาม

รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (นายเศรษฐเกียรติ กระจ่างวงษ์) กล่าวว่า “วันนี้มีสหกรณ์ในเขตปฏิรูปที่ดิน จํานวน 10 แห่ง จากทุกภาคของประเทศ มาร่วมลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือกับ ส.ป.ก. ซึ่งสหกรณ์ทั้ง 10 แห่งนี้ มีเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดินเป็นสมาชิก จํานวน 4,380 ราย คิดเป็นวงเงินกู้สูงสุด 2,000 ล้านบาท ทั้งนี้ รมว.กษ. ได้มอบนโยบายไปแล้วเมื่อวันที่ 16 กันยายนที่ผ่านมา ให้ ส.ป.ก. เร่งดําเนินการขยายสิทธิและการใช้ประโยชน์ การเพิ่มมูลค่าให้กับโฉนดเพื่อการเกษตร ตลอดจนการใช้โฉนดเพื่อการเกษตรเป็นหลักประกันสินเชื่อกับสถาบันการเงินอื่น ทั้งภาครัฐและเอกชนเพิ่มเติมอีก”

สําหรับสาระสําคัญของบันทึกข้อตกลงความร่วมมือนี้ คือ “ส.ป.ก. ยินยอมให้เกษตรกรใช้เอกสาร ส.ป.ก. 4-01 และโฉนดเพื่อการเกษตรเป็นหลักประกันหนี้ของตนเองหรือคู่สมรสกับสหกรณ์ โดย ส.ป.ก. จะตรวจสอบความถูกต้องของเอกสารสิทธิ พร้อมประเมินวงเงินหลักประกันให้สหกรณ์จากประเมินกรมธนารักษ์ หากเป็น ส.ป.ก. 4-01 ได้วงเงินอยู่ที่ร้อยละ 60 และร้อยละ 80 สําหรับโฉนดเพื่อการเกษตร และถ้าเกษตรกรไม่ชําระหนี้โดยไม่มีเหตุผลสมควรหรือมีเหตุจําเป็น ส.ป.ก. จะดําเนินการให้เกษตรกรชําระหนี้แก่สหกรณ์ภายใน 90 วัน พร้อมร่วมมือกับสหกรณ์ในการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพ ให้แก่เกษตรกรลูกหนี้” เลขาธิการ ส.ป.ก. กล่าวเสริม

ปัจจุบัน ส.ป.ก. ได้ดําเนินการขอความร่วมมือจากหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของพี่น้องเกษตรกร เพื่อขยายสิทธิและเพิ่มมูลค่าให้กับโฉนดเพื่อการเกษตร อาทิ การเจรจากับสํานักงานตํารวจแห่งชาติ สํานักงานอัยการสูงสุด ศาลฎีกา และศาลยุติธรรม เพื่อขอใช้โฉนดเพื่อการเกษตรเป็นหลักประกันตัวบุคคลในชั้นสอบสวน ชั้นอัยการ และชั้นศาล การเจรจากับการยางแห่งประเทศไทย กองทุน/ทุนหมุนเวียนในหน่วยงานกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ธนาคารในกํากับของรัฐบาล (SFls) ในการใช้โฉนดเพื่อการเกษตรเป็นหลักประกันเงินกู้ ทั้งนี้เพื่อให้พี่น้องเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดินได้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในระยะยาวต่อไป

เปิดประสบการณ์ใหม่ #ไปกับคุณ มีโอกาส ตามติดสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) ไปเรียนรู้วิถีชีวิต “ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง” ซึ่งประกอบด้วย ไม้ใช้สอย ไม้เศรษฐกิจ และไม้กินได้ ซึ่งป่าทั้ง 3 อย่าง สามารถใช้สอย  ใช้เป็นอาหาร สร้างรายได้ ตลอดจนช่วยการอนุรักษ์ดินและน้ำ อีกทั้งช่วยส่งเสริมด้านวนเกษตร ภายใต้ “สร้างเสริมพัฒนา เพิ่มมูลค่าที่ดิน”

ในงานเราได้ฟังบรรยายจาก นายตระกูล สว่างอารมณ์ เกษตรกรในพื้นที่ปฏิรูปที่ดิน ตำบลพลวงทอง อำเภอบ่อทอง จังหวัดชลบุรี ที่มุ่งเน้นการดำรงชีวิตในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชและสมุนไพรท้องถิ่นในเขตปฏิรูปที่ดิน (ป่าชุมชน) รวมถึงการดำรงชีวิตควบคู่ไปกับโครงการอนุรักษ์ป่าและช้าง เพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสมดุลระหว่างคนและช้าง

นายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข เลขาธิการสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม เผยว่า ส.ป.ก. ทำการจัดสรรที่ดินทำกินในพื้นที่ปฏิรูปที่ดิน ตำบลพลวงทอง อำเภอบ่อทอง จังหวัดชลบุรี ให้เกษตรกร และส่งเสริมเกษตรกรให้มีอาชีพ พัฒนาผลผลิต รวมถึงแปรรูปผลิตภัณฑ์ในชุมชน พร้อมทั้งให้องค์ความรู้ ต่อยอดทางด้านอาชีพ นำพืชสมุนไพร อาทิ ขาไก่ดำ ตะไคร้ ในท้องถิ่นมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ภายในชุมชน สร้างงาน สร้างอาชีพ สร้างรายได้ที่เพิ่มขึ้น หากท่านใดที่แวะมาเที่ยวที่ จังหวัดชลบุรี สามารถเข้าเยี่ยมชม ศูนย์เรียนรู้ป่าชุมชนต้นแบบ วิถีคน วิถีป่า “ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง” ได้

นายตระกูล สว่างอารมณ์ ประธานป่าชุมชนบ้านเขาใหญ่ จังหวัดชลบุรี กล่าวว่า การสร้างศูนย์เรียนรู้ป่าชุมชน มีความสำคัญในด้านการให้ความรู้เรื่องของการเพาะพันธุ์เมล็ด การแปรรูปผลิตภัณฑ์จากพืชสมุนไพร ทางสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดชลบุรี (ส.ป.ก.ชลบุรี) และหน่วยงานภาคี ได้เข้ามาส่งเสริมให้แก่เยาวชนและเกษตรกรในชุมชนที่มีความสนใจ อีกทั้งยังสามารถเพิ่มมูลค่าให้แก่ที่ดินของเกษตรกร โดยการปลูกพืชสมุนไพร เพื่อเพิ่มรายได้ นอกจากนี้ศูนย์เรียนรู้ป่าชุมชนยังมีประโยชน์แก่ลูกหลานในอนาคต ในเรื่องการปลูกป่าและเป็นแหล่งเรียนรู้ให้แก่คนในชุมชนและประชาชนทั่วไป

ด้าน นางจุฑาทิพ จิตรหาญ ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนสัมมาชีพ บ้านเขาใหญ่ ต.พลวงทอง อ.บ่อทอง จ.ชลบุรี กล่าวว่า การรวมกลุ่มและจัดตั้งกลุ่มเกษตรกรขึ้น เพื่อป้องกันการได้รับผลกระทบจากช้างป่าในพื้นที่ จึงเกิดเป็นโครงการพัชรสุธาคชานุรักษ์ ซึ่งเป็นโครงการอนุรักษ์ป่าและช้าง เพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างสมดุลระหว่างคนและช้าง ซึ่งมีการพัฒนาธุรกิจชุมชน รวมถึงสนับสนุนปัจจัยการผลิต จัดทำแปลงเรียนรู้และพัฒนาเกษตรกรต้นแบบ และเพื่อให้ประชาชนที่อยู่ในพื้นที่บริเวณป่ารอยต่อสามารถประกอบอาชีพเกษตรกร ได้ผลผลิตดี ลดผลกระทบจากการบุกรุกพื้นที่ทำการเกษตรของช้างป่า จึงมีการปลูกสมุนไพรในพื้นที่หลากหลาย เช่น ข่าเหลือง ขาไก่ดำ และอื่น ๆ  อีกมากมายที่ช้างไม่ชอบกิน กลุ่มเราเลยมีสมุนไพรเยอะในพื้นที่ จึงมีการจัดตั้งกลุ่มขึ้นมาเป็น “กลุ่มวิสาหกิจชุมชนสัมมาชีพ บ้านเขาใหญ่” ที่ให้มารวมกลุ่มกัน มีการคิดว่าจะทำอย่างไร เพราะสมุนไพรเราเยอะมาก เลยคิดเรื่องการแปรรูป แต่ไม่มีประสบการณ์ในการแปรรูป ส.ป.ก. จึงได้เข้ามาให้ความรู้กับชุมชนเกี่ยวกับการแปรรูปสเปรย์ขาไก่ดำ โดยใช้นวัตกรรมที่ทาง ส.ป.ก. ร่วมกับ EEC เป็นการสร้างโรงอบให้กับกลุ่มชุมชน และใช้ตัวสมุนไพรที่มีอยู่ นำไปอบในโรงอบ บางชนิดสามารถขายสด อบขาย นำมาแปรรูป ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้ดีมาก มีสรรพคุณในการคลายกล้ามเนื้อ คลายเส้นเอ็น มีการปวดช้ำ หรือแมลงสัตว์กัดต่อย สามารถใช้บรรเทาได้

นอกจากนี้ทาง ส.ป.ก.ชลบุรี ร่วมกับโครงการพัชรสุธาคชานุรักษ์ มูลนิธิพัชรสุธาคชานุรักษ์ มีการเข้าร่วมบูรณาการเพื่อช่วยส่งเสริมชุมชนให้มีการทำเกษตรแบบผสมผสาน มีการแปรรูปผลิตภัณฑ์ มีการพัฒนาธุรกิจชุมชน รวมถึงสนับสนุนปัจจัยการผลิต ให้ความรู้เรื่องการอยู่กับป่าและช้างป่า เพื่อให้ประชาชนที่อยู่ในพื้นที่บริเวณป่ารอยต่อสามารถประกอบอาชีพเกษตรกรรมได้และลดผลกระทบจากการบุกรุกพื้นที่ทำการเกษตรของช้างป่า คนกับป่า และช้าง สามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสมดุล และหากสนใจผลิตภัณฑ์ของเกษตรกร สามารถสั่งได้ที่เบอร์โทร 08–186-46209 หรือ 09-305-35996